ساعت کار، اضافه کاری، نوبت کاری و شب کاری

فصل ۶: ساعت کار، اضافه کاری، نوبت کاری و شب کاری


پرسش : آیا فرجه منظور شده برای مادران شیرده منوط به دایر بودن مرکز نگهداری کودک در کارگاه می باشد؟ و آیا این فرجه جزء سابقه کار کارگر به حساب می آید؟

پاسخ : کارفرما در هر حال مکلف است به ترتیب پیش بینی شده در ماده ۷۸ قانون کار به مادران شیرده تا پایان دو سالگی کودک پس از هر۳ ساعت، نیم ساعت فرجه شیردادن بدهد که این فرصت جزء ساعات کار آنان محسوب می گردد. باید دانست فرصت مذکور به مادران شیرده الزاماً منوط به دایر بودن مراکز نگهداری کودک در کارگاه نمی‌باشد.


پرسش : نحوه محاسبه اضافه کاری در قانون کار به چه نحو می باشد؟

 پاسخ : اساساً محاسبه اضافه کاری بر مبنای مزد یک ساعت به علاوه چهل درصد صورت می گیرد به عبارت دیگر مزد یک ساعت اضافه کاری برابر است با مزد یک ساعت کار عادی به اضافه ۴۰% فوق العاده اضافه کاری.


پرسش : آیا فوق العاده نوبتکاری به مدت زمان مرخصی استحقاقی و تعطیلات رسمی نیز تعلق خواهد گرفت؟

 پاسخ : شرط پرداخت فوق العاده نوبت کاری به کارگران نوبت کار، گردش کار در طول ماه خواهد بود. بر این اساس چنانچه گردش کار در محدوده ماه تحقق پیدا کند گرچه یک یا چند روز از ماه را کارگر در مرخصی استحقاقی یا در تعطیلات به سر برده باشد با توجه به گردشی شدن کار در آن ماه فوق العاده نوبتکاری متعلقه را به صورت کامل دریافت خواهد داشت. ولی در خصوص مرخصی استعلاجی با توجه به اینکه کارگر در ازای مدت مذکور از سازمان تامین اجتماعی غرامت دستمزد دریافت می کند پرداخت فوق العاده نوبتکاری برای ایام مرخصی استعلاجی مورد پیدا نمی کند.


 پرسش : آیا کارگرانی که گردش کار آنان به صورت یک ماه صبح و یک ماه عصر و یا شب باشد مشمول فوق العاده نوبت کاری قرار می گیرند؟

 پاسخ : با توجه به ماده ۵۶ قانون کار که کار نوبتی را کاری شناخته است که نوبتهای آن در طول یک ماه گردش داشته باشد بدین لحاظ کارگرانی که به صورت یک ماه صبح و یک ماه عصر و یا شب کار می کنند نوبت کار نبوده و مشمول استفاده ازفوق العاده نوبت کاری نیز قرار نمی گیرند. از طرفی چون این قبیل کارگران قانوناً غیرنوبتی تلقی می شوند در اجرای ماده ۵۸ قانون کار برای هر ساعت کار در شب که در فاصله بین ۲۲ و ۶ بامداد واقع می شود از ۳۵% اضافه بر مزد ساعت کار عادی برخوردار خواهند شد.


پرسش : اضافه کاری چیست و چگونه محاسبه می شود؟

پاسخ : همانطور که در ماده ۵۱ قانون کار و تبصره های آن آمده است ساعت کار در این قانون مدت زمانی است که کارگر نیرو یا وقت خود را به منظور انجام کار در اختیار کارفرما قرار می دهد. به غیر از مواردی که در این قانون مستثنی شده است ساعات کار کارگران در شبانه روز نباید از ۸ ساعت در روز و ۴۴ ساعت در هفته تجاوز نماید. البته به استناد ماده ۵۲ قانون کار در کارهای سخت و زیان آور و زیرزمینی، ساعات کار نباید از شش ساعت در روز و ۳۶ ساعت در هفته تجاوز نماید. لازم به توضیح است که ارجاع کار اضافی به کارگر شرایطی دارد که در ماده ۵۹ قانون کار به تفصیل اشاره شده است. اما در مورد محاسبه اضافه کاری در همین ماده آورده شده است که یکی از شرایط ارجاع کار اضافی به کارگر پرداخت ۴۰% اضافه بر مزد هر ساعت کار عادی می باشد. پس برای محاسبه مبلغ ریالی اضافه کار بایستی مزد یک ساعت کار عادی محاسبه و در  ۴/۱ ضرب شود تا مزد یک ساعت اضافه کاری بدست آید.


 پرسش : تعطیل کاری چیست و چگونه محاسبه می شود؟

پاسخ : به استناد مواد ۶۲ و ۶۳ قانون کار روز جمعه، روز تعطیل هفتگی کارگران با استفاده از مزد می باشد و همچنین علاوه بر تعطیلات رسمی کشور، روز کارگر (۱۱ اردیبهشت) نیز جزء تعطیلات رسمی کارگران به حساب می آید. بدین ترتیب کارگران در روزهای تعطیل بدون حضور در محل کار و بدون کارکرد مزد دریافت خواهند کرد.

اگر کارگری بجای استراحت در روز تعطیل به درخواست کارفرما کار کند، از فوق العاده تعطیل کاری برخوردار خواهد بود. نحوه محاسبه فوق العاده تعطیل کاری همانند محاسبه اضافه کاری می باشد و از یک فرمول تبعیت می کنند.


پرسش : کارگران مرغداری که به صورت ۲۴ ساعت در محل کار حضور دارند اولا چگونه میتوانند ساعات کارکردشان را اثبات کنند و ثانیاً اضافه کاریشان تا سقف چند ساعت محاسبه می شود؟ آیا به استناد ماده ۵۹ ق. کار اضافه کاری فقط تا سقف ۴ساعت برایشان لحاظ می شود؟

پاسخ:

  1. ۱- بررسی ساعات کارکرد از طریق مدارک (مانند قرارداد کار، گزارش ورود و خروج، دفاتر ثبت نگهبانی) و در غیراینصورت از طریق بررسی اوضاع و احوال و تحقیق در کارگاه قابل انجام است.
  2. محدودیت انجام کار اضافی همان است که در ماده ۵۹ قانون کار تعیین شده است و ساعات کار اضافی ارجاعی نباید از ۴ ساعت در روز بیشتر باشد. (این موضوع در مورد کارگران ۲۴ ساعت کار ۲۴ ساعت استراحت متفاوت است).

پرسش : خانمی که به جهت استفاده از مرخصی شیردهی پایان کارش ساعت ۱۵هست در صورتیکه ساعت کار و شیردهی وی بیش از ۴۴ ساعت در هفته شود  باید اضافه کاردریافت کند؟

پاسخ : سقف ساعات کار مورد انتظار از یک کارگر مشمول قانون کار ۴۴ ساعت در هفته است و مازاد بر آن اضافه کاراست.

از سوی دیگر یک مادر تا دوسالگی فرزند حق دارد هر سه ساعت از نیم ساعت زمان برای شیردهی فرزند برخوردار شود که بابت آن مزد می گیرد.  لذا با این فرض مازاد بر ۴۴ ساعت اضافه کاری خواهد بود.


 منبع: کتاب پرسش و پاسخ در زمینه روابط کار – محمدجواد الهیان – جلد چهارم